جعفر إمامنا فى الحلال و الحرام . « 1 » جعفر ، امام ما در حلال و حرام است . و در روايتى از امام صادق عليه السّلام دربارهء زيد چنين آمده است : رحمه الله ، اما أنّه كان مؤمنا و كان عالما و كان صدوقا ، امّا أنّه لو ظفر لوفى ، امّا أنّه لو ملك يعرف كيف يضعها . « 2 » خدا او را رحمت كند ، مرد مؤمن و عارف و عالم و راست گويى بود ، كه اگر پيروز مىشد وفا مىكرد و اگر زمام امور را به دست مىگرفت ، مىدانست آن را به دست چه كسى بسپارد . در اين زمينه ، روايات زيادى نقل شده ، چنان كه روايات ديگرى هم ، كه با مضمون اين روايات تعارض دارد ، نقل شده است . ممكن است زيد امامت علمى امام صادق عليه السّلام را پذيرفته باشد اما امامت سياسى آن حضرت را نپذيرفته و دربارهء قيام ، بدون اذن صريح آن حضرت دست به اين اقدام زده باشد . به هر روى ، در اين حركت شورشى را عليه امويان - كه از نظر وى سمبل جاهليت بودند - رهبرى كرد كه نزديك به هشتاد سال ميان خانوادهء او و آنها بر سر خلافت اسلامى جنگ و جدالهايى در جريان بود . در رواياتى چند از امام صادق عليه السّلام خبر شهادت زيد در محلهء كناسهء كوفه از قبل خبر داده شده است . « 3 » در نقل ديگرى آن حضرت در برابر كسانى از شيعيان كه از زيد تبرى مىجستند ، او را تأييد فرموده است . « 4 » هر دو قسم اين روايات در مصادر اهل سنت نقل شده است اما سر جمع رضايت امام را از اصل قيام نشان نمىدهد ؛ به ويژه كه در كافى و برخى ديگر از جوامع حديثى شيعه ، انتقادهايى عليه قيام زيد صورت گرفته است . با اين همه ، مسلم است كه حضرت به قيام زيد ، به عنوان « قيامى بر ضد

--> ( 1 ) . همان ، ص 361 ، 356 ؛ رجال النجاشى ، ص 130 ؛ كفاية الاثر ، ص 327 ، و نك : سيره و قيام زيد بن على ، حسين كريمان ، ص 49 به بعد . ( 2 ) . همان ، ص 385 ( 3 ) . عيون اخبار الرضا ، ج 1 ، باب 25 ؛ امالى صدوق ، مجلس 10 ، ص 40 ؛ تنقيح المقال ، ج 1 ، ص 468 ؛ سيره و قيام زيد بن على ، ص 168 ( 4 ) . خطط مقريزى ، ج 4 ، ص 307 ؛ نامه دانشوران ، ج 5 ، ص 92 ؛ فوات الوفيات ، ج 1 ؛ ص 210